Şerê di navbera Emerîka-Îsraîl û Îranê de, ku di 28ê Sibata 2026an de dest pê kir, niha ketiye roja 15an (li gorî roja 14ê Adarê 2026ê). Ev şer bi êrîşên hewayî yên giran ên Emerîka û Îsraîlê li ser armancên leşkerî, navendên missile, drone û binesaziya Îranê dest pê kir û bi kuştina Serokê Bilind ê Îranê Alî Xameney û gelek rayedarên din re bi dawî nebû. Îran bersiv da bi êrîşên missile û drone li ser Îsraîl, baregehên Emerîka li herêmê û hin welatên Kendavê yên hevalbendên Emerîka.Rewşa giştî ya 15 rojan:

Şer bi rojane berdewam e, bi êrîşên hewayî yên giran ji aliyê Emerîka û Îsraîlê ve (bi hezaran armanc hatine lêdan) û Îran hîn jî bi missile, drone û êrîşên proxy ber xwe dide.

Serokê nû yê Bilind ê Îranê (Mojtaba Xameney) hişyarî da ku Kendava Hurmuzê bimîne girtî wek amûrek zextê û Îranê gelek caran êrîşî keştiyên petrolê kirine.

Hezaran kes mirine û birîndar bûne, bi milyonan koçber bûne li Îranê.

Kendava Hurmuzê û rewşa neftê:

Kendava Hurmuzê bi bandora giran ketiye rewşeke krîzê – Îranê ew "girtî" ragihandiye (ji 4ê Adarê ve), mîn danîne û êrîşî keştiyan dike. Ev yek dibe sedema kêmbûna girîng a trafîka keştiyan. Bi vî rengî, bihayê neftê (Brent crude) ji %40 zêdetir zêde bûye û niha li jorê 100 dolarî her bermîl e (carinan digihîje 103 dolarî). Ev yek dibe sedema krîza herî mezin a peydakirina neftê di dîrokê de û bihayê benzînê li Emerîka jî zêde bûye (nêzî 3.68 dolarî her gallon). Emerîka û hevalbendên wê hewl didin ku bi eskortkirina keştiyan an jî bi rêyên din bersiv bidin, lê ev hîn temam nebû ye.

Êrîşên hêzên proxy yên Îranê!

Hizbullah:Êrîşên xwe yên li ser bakur û navenda Îsraîlê didomîne (bi sedan rocket û drone di rojekê de carinan). Hizbullah bi Îranê re êrîşên hevpar dike û Îsraîl xwe amade dike ku operasyonên xwe li başûrê Lubnanê fireh bike.

Haşdî Şabî (PMF) û milîsên Îranî li Iraqê:

Êrîşên drone û missile li ser baregehên Emerîka li Iraqê û Başûrê Kurdistanê (Kurdistan Region) didomînin. Gelek êrîş li ser herêmên Kurdî hatine ragihandin, lê di heman demê de baregehên Haşdî Şabî jî bi êrîşên hewayî yên nenas (belkî Emerîka an Îsraîl) tên armanckirin, ku di encamê de endamên wan tên kuştin û birîndarkirin.

Şer çiqasî bidome?

Şer hîn di qonaxa xurt de ye û tu alî nîşan nade ku ewê zû bi dawî bibe. Trump dibêje ku Emerîka "pêşde diçe" û Îran "têk çûye", lê Îran bi serhişkî liber xwe dide. Îsraîl jî dibêje operasyon "bê sînorê demê" bidome heta bigihêjearmanca xwe. Gelek analîzker dibêjin ku şer dikare heftiyan an jî mehan bidome, ji ber ku her du alî jî dixwazin "serkeftinê" ragihînin. Lê bi zêdebûna zerarên aborî (bi taybetî neft), zextên navnetewî û windahiyên mirovî dikarin bibe sedema rawestandinê.

Îhtîmala mudaxele ya rasterast a Emerîka û Îsraîlê li Îranê:

Ev îhtîmal pir bilind e û şer jixwe rasterast berdewam e, bi êrîşên hewayî yên mezin li ser axa Îranê. Lê mudaxele ya bejahî (ground invasion) hîn ne di rojevê de ye bi awayekî eşkere, her çend hin raporên spekulasyonî behsa piştgiriya çek û darayî ji bo komên etnîkî yên Îranê. Lê Trump û rayedarên wî balê dikişînin ser "têkbirina" kapasîteyên leşkerî yên Îranê bi êrîşên hewayî, ne bi dagirkirina axê. Gelek analîzker dibêjin ku dagirkirina bejahî dê pir biha û metirsîdar be.

Çima Emerîka piştgirî nade Kurd, Belûcî û Azerîyan ji bo şerekî navxweyî?Ev mijar pir nîqaşbar e. Emerîka bi dîrokî piştgirî daye hin koman Kurdî (li Iraq û Sûriyê), lê li Îranê rewş cuda ye. Piştgiriya rasterast ji bo serhildanên etnîkî dikare bibe sedema:

1-Yekîtiya neteweyî ya li Îranê zêde bike (miletperweriya Farisî bilind bike û rejîmê xurt bike).

2-Metirsiya veqetînê li welatên cîran (wek Tirkiye, Iraq, Pakistan, Azerbaycan) zêde bike.

3-Bibe sedema şerekî navxweyî yê kaotîk ku dibe sedema mirinên zêde û nezelaliyê. Hin rapor dibêjin ku Emerîka û Îsraîl bi awayekî veşartî piştgirî didin hin koman Kurdî li sînorê Iraq-Îranê, lê ev ne polîtîkayeke fermî ya mezin e. Gelek pispor dibêjin ku ev rêbaz "bi agir dilîze" û dikare rejîmê xurtir bike ji ber ku ewê wekî "parêzvanê yekîtiya Îranê" xwe nîşan bide. Ji ber vê yekê, Emerîka tercîh dike ku bi êrîşên leşkerî yên rasterast û zexta aborî bixebite, ne bi organîzekirina serhildanên etnîkî yên mezin.

Dînamîkên hundirîn ên Îranê:

Rejîm hîn kontrolê digire, lê bi êrîşên giran re rû bi rû ye. Windahiyên leşkerî mezin in û milyonan koçber bûne. Lê tu nîşana serhildanekê ya mezin a navxweyî tune ye. Etnîkên wek Kurd, Belûc û Azerî hîn bi awayekî aktîf neketine nav şerê mezin, her çend hin nîqaş li ser piştgiriya potansiyela wan hebin jî.

Zerara aliyan (texmînî li gorî raporên dawî):

Îran: Bi hezaran mirî û birîndar (leşker û sivîl), milyonan koçber, binesaziya neft û leşkerî bi giranî xera bûye.

Îsraîl: Bi sedan êrîşên rocket/missile, hin mirî-birîndar, zirara aborî û koçberiya bakur.

Emerîka: Çend deh mirî li baregehên herêmê, lê windahiyên mezin ên aborî ji ber neftê hene.

Proxy (Hizbullah, Haşdî Şabî): Windahiyên girîng li Lubnan û Iraqê, bi êrîşên bersivê yên Îsraîl û Emerîka.

Not: Ev analîz li ser bingeha agahiyên giştî yên ji çavkaniyên navnetewî ye (ISW, Al Jazeera, Reuters, CNN). Şer hîn berdewam e û rewş dikare zû biguhere.

Jêder:https://www.facebook.com/100001730643483/posts/26293855633588767/?rdid=TD0r7LbUO5M08GiA#